เที่ยวเส้นทางสายไหมกับ 7 ความลับกำแพงเมืองจีนที่คุณอาจไม่เคยรู้!?

กำแพงเมืองจีนเกี่ยวข้องกับเส้นทางสายไหมอย่างไร?

เส้นทางสายไหม เป็นเครือข่ายการเดินทางและการแลกเปลี่ยนทางอารยธรรมขนาดใหญ่ที่เชื่อมระหว่างจักรวรรดิจีน เอเชียกลาง เอเชียตะวันตก และทวีปยุโรป

สินค้าที่สัญจรผ่านเส้นทางนี้มีตั้งแต่ผ้าไหม ใบชา เครื่องปั้นดินเผา ไปจนถึงองค์ความรู้ คติความเชื่อ ศาสนา และศิลปวัฒนธรรมหลากหลายแขนง

สำหรับฝั่งประเทศจีน เส้นทางสายไหมสายหลักเริ่มต้นจากเมืองหลวงโบราณอย่างฉางอาน หรือซีอานในปัจจุบัน ก่อนตัดผ่านระเบียงเหอซี (Hexi Corridor) ในมณฑลกานซู่ แล้วแตกแขนงมุ่งสู่ตุนหวง ด่านยวี่เหมิน และพื้นที่รอบเทือกเขาเทียนซาน

นอกจากนี้ UNESCO ยังระบุไว้ว่า องค์ประกอบตามแนวเส้นทางสายไหมประกอบด้วยเมืองการค้า ป้อมปราการ หอส่งสัญญาณ และแนวกำแพงเมืองจีนบางส่วน สะท้อนให้เห็นว่าการค้า การเดินทาง และระบบความมั่นคงชายแดนมีความเชื่อมโยงกันอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะในพื้นที่จีนตะวันตกที่กำแพงและป้อมต่าง ๆ มีบทบาททั้งด้านการป้องกัน การควบคุมเส้นทาง และการดูแลความปลอดภัยของผู้คนที่สัญจรตามแนวเส้นทางสายไหมจีน

อ่านบทความที่น่าสนใจ: เที่ยวจีนตามรอยมรดกโลก UNESCO รวมพิกัดที่ควรไปเห็นสักครั้ง

กำแพงเมืองจีนกับบทบาทควบคุมชายแดนและการค้า

กำแพงเมืองจีน ป้อม และด่านตรวจบนเส้นทางสายไหมไม่ได้มีไว้รับศึกสงครามเพียงอย่างเดียว แต่ยังทำหน้าที่เหมือนด่านศุลกากรโบราณคอยตรวจคนเข้าเมือง ตรวจหนังสือเดินทาง คุมการนำเข้าสินค้า จัดเก็บภาษี คอยดูแลความปลอดภัยให้กองทัพและคาราวานพ่อค้าที่เดินทางผ่านไปมาตลอดแนวระเบียงเหอซี

กำแพงเมืองจีนไม่ได้เป็นแนวยาวเส้นเดียวตลอดสาย

หลายคนยังติดภาพว่ากำแพงเมืองจีนคือกำแพงอิฐแนวเดียวกันที่สร้างยาวต่อไปเรื่อย ๆ แพนด้าตอบตรงนี้เลยว่า จริง ๆ แล้ว กำแพงเมืองจีนประกอบด้วยกำแพงหลายสาย คูเมือง ป้อมปราการ หอคอย และด่านตรวจที่สร้างขึ้นต่างยุคต่างราชวงศ์ ผลสำรวจจากทางการจีนในปี 2012 พบว่า ถ้านับรวมแนวกำแพงและโครงสร้างทั้งหมดเข้าด้วยกัน จะมีความยาวถึง 21,196.18 กิโลเมตรเลยทีเดียว

ทำให้รูปลักษณ์ของกำแพงก็แตกต่างกันไปตามภูมิประเทศและวัสดุในท้องถิ่น เช่น กำแพงแถบปักกิ่งอย่างปาต๋าหลิงหรือมู่เถียนยวี่ที่เราคุ้นตาจึงเป็นงานอิฐและหิน ต่างจากแถบมณฑลกานซู่และเจียยี่กวนที่เน้นใช้เทคนิคดินอัดแน่นและวัสดุธรรมชาติ เพื่อให้เหมาะกับสภาพอากาศแห้งแล้งของทะเลทราย

นับเป็นหนึ่งในเสน่ห์ของการเที่ยวเส้นทางสายไหม จีน ที่เราจะได้เห็นกำแพงเมืองจีนในอีกหน้าตาหนึ่งที่แตกต่างจากภาพจำใกล้กรุงปักกิ่งอย่างชัดเจน

ทำความรู้จัก “เจียยี่กวน” ด่านสำคัญบนเส้นทางสายไหม

เจียยี่กวน (Jiayuguan)ด่านป้อมปราการทางทิศตะวันตกสุดของกำแพงเมืองจีนในสมัยราชวงศ์หมิง เป็นตัวอย่างสถานที่ที่ทำให้เห็นการควบคุมชายแดนและการค้าบนเส้นทางสายไหมได้ดีที่สุด

ด่านเจียยี่กวนเริ่มสร้างขึ้นในปี ค.ศ. 1372 ช่วงต้นราชวงศ์หมิง แล้วค่อย ๆ ขยายจนกลายเป็นป้อมปราการขนาดใหญ่ที่มีทั้งเมืองชั้นใน เมืองชั้นนอก ประตูเมือง และแนวกำแพงดินอัดเชื่อมต่อกันอย่างเป็นระบบ ด้วยโครงสร้างที่แน่นหนาและยังคงสภาพสมบูรณ์มาจนถึงปัจจุบัน จึงได้รับการขนานนามว่า “ด่านแรกและด่านที่แข็งแกร่งที่สุดในใต้หล้า”

ด้วยทำเลที่ตั้งเจียยี่กวนที่ตั้งอยู่บริเวณคอขวดของระเบียงเหอซีซึ่งเป็นทางผ่านธรรมชาติเพียงแห่งเดียวระหว่างแนวเทือกเขาสูงกับทะเลทรายโกบี ทำให้ใครก็ตามที่จะเดินทางไปมาระหว่างแผ่นดินจีนกับโลกตะวันตก ไม่ว่าจะเป็นกองทัพ คาราวานสินค้า หรือนักเดินทาง ต้องผ่านจุดนี้ ด่านเจียยี่กวนจึงทำหน้าที่เป็นเหมือนด่านตรวจคนเข้าเมืองและด่านศุลกากรโบราณที่คุมการสัญจรได้ทั้งหมด

อย่างไรก็ตาม ในเชิงประวัติศาสตร์ เจียยี่กวนไม่ได้เป็นประตูเดียวของเส้นทางสายไหมจีน เพราะยังมีด่านสำคัญอื่น ๆ ในบริเวณใกล้เคียงอย่าง ด่านยวี่เหมิน ด่านหยางกวน รวมถึงเส้นทางเลียบเทือกเขาเทียนซานในซินเจียงอีกหลายสายที่ทำงานร่วมกันเป็นเครือข่ายอีกด้วย

รู้หรือไม่! ปูนผสมข้าวเหนียวบนกำแพงเมืองจีนมีอยู่จริง

เรื่องนี้ฟังดูเหมือนเรื่องเล่า แต่มีงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์รองรับจริง! อ้างอิงจากสมาคมเคมีแห่งสหรัฐอเมริกา – ACS ในสมัยราชวงศ์หมิง ช่างก่อสร้างได้นำ น้ำแป้งข้าวเหนียวมาผสมกับปูนขาว สารจากแป้งข้าวเหนียวจะเข้าไปช่วยยึดเกาะ ทำให้เนื้อปูนเหนียว แน่น และทนทานต่อลมฝนแรงกระแทกเป็นพิเศษ ซึ่งนักโบราณคดีก็ตรวจพบปูนผสมข้าวเหนียวนี้ตามกำแพงเมืองจีนหลายจุด รวมถึงที่ด่านเจียยี่กวนด้วยเช่นกัน

7 ความลับกำแพงเมืองจีนที่คุณอาจไม่เคยรู้!

การเที่ยวเส้นทางสายไหมให้เข้าใจประวัติศาสตร์จีนตะวันตกได้ชัดขึ้นต้องไปเจียยี่กวนให้ได้! เพราะที่นี่ยังซ่อนรายละเอียดด้านการออกแบบ การป้องกัน และภูมิปัญญาทางทหารไว้อีกมากมาย

ถ้าใครกำลังสนใจประวัติกําแพงเมืองจีนหรืออยากรู้ว่าคนจีนโบราณวางระบบป้อมและแนวกำแพงอย่างไร ลองมาดู 7 ความลับที่หลายคนอาจไม่เคยสังเกตมาก่อน ช่วยให้การมาเที่ยวเจียยี่กวนไม่ได้มีแค่การถ่ายรูป แต่ยังเข้าใจเรื่องราวของสถานที่ได้ลึกขึ้นอีกด้วย

1. ช่องวางตะเกียงที่ช่วยซ่อนตำแหน่งทหารยามค่ำคืน

บริเวณป้อมกำแพงมีการเจาะช่องสำหรับวางตะเกียงไว้เฉพาะด้านใน เพื่อให้ทหารเวรยามสามารถมองเห็นพื้นที่ทำงานในเวลากลางคืนได้โดยที่แสงไม่ส่องออกไปด้านนอกจนเผยตำแหน่งให้ศัตรูเห็นเรียกได้ว่าเป็นการออกแบบเชิงยุทธศาสตร์ของกองทัพจีนโบราณที่คิดมาอย่างเป็นระบบ

2. อิฐทุกก้อนมีชื่อผู้รับผิดชอบ

ตามพระราชโองการของฮ่องเต้ ก้อนอิฐที่ใช้ก่อสร้างกำแพงเมืองจีนจะมีการสลักชื่อหรือนามสกุลของผู้สร้างเอาไว้ หากกำแพงส่วนใดเกิดความเสียหายหรือพังทลาย ก็สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่าใครเป็นผู้รับผิดชอบ ถือเป็นระบบควบคุมคุณภาพงานก่อสร้างที่เข้มงวดมากสำหรับยุคโบราณ

3. ดีไซน์ลับสำหรับลำเลียงทหาร ม้า และเสบียง ระบบโลจิสติกส์ของกองทัพโบราณ

ที่ด่านเจียยี่กวนและแนวกำแพง มีการออกแบบทางขึ้นไว้ 2 รูปแบบคู่กัน คือ บันไดสำหรับทหารเดินเท้า และ ทางลาดสำหรับม้าศึกหรือสัตว์พาหนะ ที่ใช้ลำเลียงเสบียงและอาวุธขึ้นไปด้านบน

ซึ่งจุดเด่นของดีไซน์นี้คือการช่วยแยกการใช้งานให้เหมาะกับคนและสัตว์พาหนะ ลดความติดขัด และทำให้การเคลื่อนกำลังหรือขนของขึ้นสู่แนวป้อมทำได้คล่องตัวกว่าใช้บันไดแบบเดียวทั้งหมด

4. ประตูเมืองสองชั้น ลวงศัตรูให้ติดกับ

ตัวป้อมเจียยี่กวนได้รับการออกแบบระบบป้องกันไว้หลายชั้น โดยด้านที่หันไปทางเขตชายแดนมีการออกแบบเป็นประตูชั้นนอกและประตูชั้นใน ทำให้เมื่อศัตรูตีผ่านประตูชั้นนอกเข้ามาได้ จะต้องเข้าสู่พื้นที่ปิดล้อมก่อนถึงตัวเมืองชั้นในที่เรียกว่า ประตูอ๋อง (Wengcheng / 翁城)ทำให้ทหารที่ซุ่มอยู่บนกำแพงสูงได้เปรียบในการโจมตีจากที่สูง สามารถจัดการศัตรูข้างล่างได้อย่างง่ายดายก่อนที่ศัตรูจะทันได้บุกเข้าประตูเมืองชั้นใน

5. ความสูงกำแพงถูกคำนวณจากระยะยิงธนู

กำแพงเมืองจีนถูกกำหนดความสูงของแนวกำแพงไว้ประมาณ 30 เมตร โดยมีแนวคิดว่าระดับความสูงนี้สัมพันธ์กับระยะยิงและแรงของธนูในสมัยโบราณ ช่วยลดโอกาสที่ฝ่ายศัตรูด้านล่างจะยิงสวนขึ้นมาได้อย่างมีประสิทธิภาพ

6. อิฐก้อนที่ 99,999

หนึ่งในเรื่องเล่าท้องถิ่นอันโด่งดังของเจียยี่กวนคือ ติ้งเฉิงจวน หรือ อิฐกำหนดเมือง ตำนานของนายช่างอี้ไคจ้านที่คำนวณจำนวนอิฐสำหรับสร้างป้อมไว้อย่างแม่นยำถึง 99,999 ก้อน แต่เมื่อก่อสร้างเสร็จกลับมีอิฐเหลืออยู่เพียงก้อนเดียว จึงมีการนำอิฐก้อนนี้ไปวางไว้บนซุ้มประตูหอคอย พร้อมความเชื่อว่าเป็นอิฐที่กำหนดชะตาของป้อม หากอิฐตกลงมาแตกจะถือเป็นลางร้ายที่อาจนำภัยมาสู่บ้านเมือง

เบื้องหลังความเชื่อนี้ยังมีเรื่องเล่าว่า อิฐก้อนดังกล่าวถูกใช้เป็นกุศโลบายในการตรวจจับสายลับที่แฝงตัวเข้ามาภายในเมือง โดยจงใจสร้างความเชื่อว่า หากอิฐตกลงมาจะทำให้บ้านเมืองประสบเคราะห์ร้าย เพื่อหลอกล่อให้สายลับจากฝ่ายศัตรูพยายามลอบเข้ามาทำให้อิฐตก หวังสร้างความหวาดกลัวและบั่นทอนขวัญกำลังใจของผู้คน แต่หากอิฐถูกเคลื่อนย้ายหรือร่วงหล่นลงมา ก็อาจเป็นสัญญาณเตือนว่ามีผู้ไม่หวังดีแฝงตัวอยู่ภายในป้อม ทำให้ทหารสามารถเพิ่มความระมัดระวังและตรวจสอบความผิดปกติได้ทันท่วงที

อย่างไรก็ตาม เรื่องราวนี้เป็นเพียงตำนานพื้นบ้านที่ยังไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ยืนยันว่าอิฐก้อนดังกล่าวถูกใช้ตรวจจับสายลับจริง แต่ก็สะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อและเรื่องเล่าด้านกลยุทธ์การป้องกันเมืองที่ถูกถ่ายทอดกันมาจนถึงปัจจุบัน

7. ตัดกำลังศัตรูด้วยทางเดินชัน

แนวทางเดินบนกำแพงไม่ได้ราบเรียบทั้งหมด แต่มีการออกแบบให้บางช่วงเป็นทางลาดชันสลับกับพื้นที่ราบ เพื่อชะลอความเร็วของม้าศึกและศัตรูที่บุกเข้ามา ทำให้ฝ่ายป้องกันมีเวลาตั้งรับและยิงธนูได้ทัน

สะท้อนให้เห็นว่า การออกแบบกำแพงเมืองจีนไม่ได้คำนึงถึงแค่ความแข็งแรงของโครงสร้าง แต่ยังใช้ภูมิประเทศและรูปแบบทางเดินเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์การป้องกันอีกด้วย

แต่อ่านอย่างเดียวอาจจะยังนึกภาพไม่ออกว่าแนวกำแพงและป้อมของเจียยี่กวนยิ่งใหญ่แค่ไหน ตามไปดูสถานที่จริงกับแพนด้าได้เลย รับรองเที่ยวสนุกและอินกับสถานที่มากขึ้นแน่นอน

เรื่องเล่าและความเชื่อเกี่ยวกับกำแพงเมืองจีน

มีการฝังร่างคนงานใต้โครงสร้างกำแพงจริงไหม?

อีกหนึ่งเรื่องเล่าที่ถูกพูดถึงมาอย่างยาวนาน คือแรงงานจำนวนมากที่เสียชีวิตระหว่างการก่อสร้างถูกนำไปฝังไว้ภายในโครงสร้างของกำแพงเมืองจีน แต่จนถึงปัจจุบัน ยังไม่มีหลักฐานทางโบราณคดีที่ยืนยันว่ามีการฝังร่างคนงานไว้ในตัวกำแพงตามตำนานดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม การก่อสร้างกำแพงในอดีตต้องอาศัยแรงงานจำนวนมากท่ามกลางสภาพอากาศและภูมิประเทศที่โหดร้าย จึงมีผู้เสียชีวิตจากความเจ็บป่วย อุบัติเหตุ และความตรากตรำระหว่างการก่อสร้างจริง ทำให้เรื่องเล่าเกี่ยวกับผู้เสียชีวิตค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของตำนานที่ถูกส่งต่อกันมาจนถึงปัจจุบัน

กำแพงเมืองจีนมองเห็นจากอวกาศได้ไหม?

เรื่องที่ว่ากำแพงเมืองจีนมองเห็นได้ด้วยตาเปล่าจากอวกาศหรือดวงจันทร์นั้น ไม่เป็นความจริง องค์การ NASA ยืนยันว่า แม้จะอยู่ในวงโคจรต่ำของโลกก็แทบมองไม่เห็นด้วยตาเปล่าถ้าไม่มีกล้องช่วยส่อง เพราะตัวกำแพงไม่ได้กว้างมาก และสีของกำแพงก็กลมกลืนไปกับธรรมชาติรอบข้าง

เที่ยวเส้นทางสายไหมกับเจียยี่กวนแล้ว ไปไหนต่อดี?

ความสนุกของการเที่ยวเส้นทางสายไหม คือ เราไม่จำเป็นต้องหยุดอยู่ที่กำแพงเมืองจีน เพราะเมืองต่าง ๆ ตามแนวระเบียงเหอซีและพื้นที่ตะวันตกของจีนยังเชื่อมโยงกันด้วยภูมิประเทศ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมที่แตกต่างกันอย่างมาก เราสามารถวางแผนเดินทางเชื่อมโยงเมืองไฮไลต์ได้อย่างลงตัว

ชมป้อมตะวันตกของกำแพงหมิงที่เจียยี่กวน

เริ่มต้นกันที่ เจียยี่กวน ชมป้อมยุทธศาสตร์สำคัญของกำแพงเมืองจีนสมัยหมิง เหมาะสำหรับคนที่อยากเข้าใจระบบชายแดนจีนโบราณและชมสถาปัตยกรรมป้อมปราการท่ามกลางบรรยากาศจีนตะวันตก

ชมภูมิประเทศตันเสียหลากสีที่จางเย่

จางเย่ขึ้นชื่อเรื่อง Zhangye Danxia หรือภูมิประเทศชั้นหินหลากสีที่เกิดจากการทับถมของชั้นหินและแร่ธาตุเป็นเวลายาวนาน ไม่ใช่กำแพงเมืองจีนสีรุ้งอย่างที่บางคนอาจเรียกผิดกัน สีสันของภูเขาและชั้นหินทำให้ที่นี่เป็นหนึ่งในภาพจำของเส้นทางกานซู่ยุคใหม่ และช่วยเปลี่ยนบรรยากาศจากประวัติศาสตร์ป้อมปราการไปสู่ธรรมชาติได้ของจีนตะวันตกที่มีเอกลักษณ์แตกต่างจากภูมิประเทศแถบปักกิ่งอย่างชัดเจน

ตุนหวง ประตูสู่ทะเลทรายและศิลปะบนเส้นทางสายไหม

เมื่อเดินทางต่อไปทางตะวันตกจะเข้าสู่ ตุนหวง เมืองสำคัญที่เชื่อมระหว่างระเบียงเหอซีกับเส้นทางมุ่งสู่เอเชียกลาง ไฮไลต์สำคัญคือ ถ้ำโมเกา ซึ่งเต็มไปด้วยจิตรกรรมและประติมากรรมพุทธศาสนา สะท้อนการแลกเปลี่ยนทางศิลปะ ความเชื่อ และวัฒนธรรมระหว่างจีนกับดินแดนต่าง ๆ บนเส้นทางสายไหม

ซินเจียง ปลายทางสู่โลกเอเชียกลาง

จากตุนหวง เส้นทางสายไหมจะแตกแขนงเข้าสู่พื้นที่ ซินเจียง ในปัจจุบัน ซึ่งมีภูมิประเทศหลากหลายทั้งทะเลทราย โอเอซิส เทือกเขา และเมืองการค้าโบราณ

บรรยากาศของซินเจียงจะแตกต่างจากมณฑลกานซู่อย่างชัดเจน ทั้งด้านอาหาร ผู้คน สถาปัตยกรรม และวัฒนธรรม ทำให้เห็นว่าการเดินทางบนเส้นทางสายไหมไม่ได้มีเพียงการขนส่งสินค้า แต่ยังเป็นการเชื่อมโยงผู้คนและอารยธรรมจากหลายภูมิภาคเข้าด้วยกัน

ข้อแนะนำในการเตรียมตัวเที่ยวเส้นทางสายไหม จีน

• เตรียมเสื้อผ้าให้เหมาะกับอากาศ: พื้นที่จีนตะวันตกมีอากาศค่อนข้างแห้ง และอุณหภูมิระหว่างกลางวันกับกลางคืนต่างกันมาก ควรแต่งตัวแบบเลเยอร์ พกเสื้อกันลม หมวก แว่นกันแดด รวมถึงลิปบาล์มและมอยส์เจอไรเซอร์ไว้ช่วยรับมือกับอากาศแห้ง
• เลือกรองเท้าที่เดินสบาย: บริเวณป้อมเจียยี่กวนและแนวกำแพงเมืองจีนมีพื้นที่กว้างและมีทั้งทางลาดกับพื้นต่างระดับ รองเท้าผ้าใบหรือรองเท้าเดินที่กระชับและสบายจะช่วยให้เที่ยวได้คล่องตัวขึ้น
• เผื่อเวลาไปถ่ายรูปในช่วงที่แสงสวย: ช่วงเช้าตรู่และก่อนพระอาทิตย์ตกเป็นเวลาที่เหมาะกับการเก็บภาพ เพราะแสงจะนุ่มและช่วยขับสีของกำแพงดินกับภูมิประเทศโดยรอบให้ดูเด่นขึ้น โดยเฉพาะวันที่อากาศเปิดและมองเห็นแนวภูเขาฉีเหลียนอยู่ด้านหลัง

ตามรอยเส้นทางสายไหม เปิดมุมมองใหม่ที่เจียยี่กวน

การเดินทางตามรอยเส้นทางสายไหมที่จีนไปสัมผัสความยิ่งใหญ่ของกำแพงเมืองจีนที่ด่านเจียยี่กวน (Jiayuguan) ช่วยเปิดมุมมองใหม่ให้เห็นว่า สถานที่แห่งนี้ไม่ได้มีความสำคัญแค่การเป็นโบราณสถาน แต่ยังเป็นส่วนหนึ่งของระบบยุทธศาสตร์ที่เคยเชื่อมโยงการเดินทาง การค้า และการแลกเปลี่ยนอารยธรรมระหว่างจีนกับดินแดนทางตะวันตกอีกด้วย

หากคุณอยากสัมผัสเสน่ห์ของเส้นทางสายไหมให้ครบทั้งประวัติศาสตร์ เมืองโบราณ ไปจนถึงจางเย่ ตุนหวง และซินเจียง แบบไม่ต้องกังวลเรื่องเส้นทางระยะไกล Panda Holiday พร้อมดูแลด้วยโปรแกรมทัวร์จีนที่จัดลำดับการเดินทางอย่างเหมาะสม พร้อมไกด์มืออาชีพคอยดูแลตลอดทริป สามารถติดต่อสอบถามโปรแกรมเส้นทางสายไหมกับทีมงานได้เลย

สอบถามโปรแกรมท่องเที่ยวจีน รับจัดกรุ๊ปส่วนตัว และกรุ๊ปวีไอพี

• Hotline:086-317-1624 / 097-238-7785
• Office:02-157-0999
• Facebook:Panda Holiday – แพนด้า ฮอลิเดย์
• TikTok: Pandaholiday
• Line: @pandaholiday
• Email:salespandaholiday@gmail.com
• ชมโปรแกรมทัวร์จีนเพิ่มเติมได้ที่ Panda.co.th
• อ่านรีวิวจากลูกค้าจริงได้ที่ แพนด้า ฮอลิเดย์ (Panda Holiday)

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเส้นทางสายไหม กำแพงเมืองจีน