หมู่บ้านชาวประมงจีนโบราณริมทะเลบนเกาะเหมยโจว

เจ้าแม่ทับทิมองค์แรกอยู่ที่ไหน? รู้จักต้นกำเนิดเจ้าแม่หม่าโจ้วบนเกาะเหมยโจว

หลายคนอาจคุ้นเคยกับเจ้าแม่ทับทิม หรือเจ้าแม่หม่าโจ้ว จากชาวจีนไหหลำและชาวจีนโพ้นทะเล แต่รู้ไหมว่าต้นกำเนิดที่แท้จริงอยู่ที่ เกาะเหมยโจว (Meizhou Island) เกาะเล็ก ๆ นอกชายฝั่งเมืองผู่เถียน มณฑลฝูเจี้ยน ทางตะวันออกเฉียงใต้ของประเทศจีน ที่นี่ได้รับการยกย่องว่าเป็นบ้านเกิดขององค์เจ้าแม่ และเป็นที่ตั้งของ ศาลบรรพชนหม่าโจ้ว (Meizhou Mazu Ancestral Temple) ศาลเจ้าต้นกำเนิดแห่งแรกในโลก ทั้งนี้ ความเชื่อและประเพณีหม่าโจ้ว (Mazu Belief and Customs) ยังได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของ UNESCO ในปี ค.ศ. 2009

ตามตำนานเล่าว่า เจ้าแม่ทับทิมองค์แรกมีนามเดิมว่า หลินม่อเหนียง เกิดบนเกาะเหมยโจวในสมัยราชวงศ์ซ่ง เธอเป็นลูกสาวชาวประมงที่ผูกพันกับทะเลมาตั้งแต่เด็ก จุดเด่นคือเธอมีพรสวรรค์ในการหยั่งรู้ฟ้าฝนและทำนายสภาพอากาศได้อย่างแม่นยำ แถมยังเคยช่วยชีวิตเรือที่ประสบภัยกลางทะเลไว้หลายครั้ง จนเป็นที่รักและเคารพของชาวบ้านในแถบนั้น

หลังจากหลินม่อเหนียงเสียชีวิตลงในปี ค.ศ. 987 ชาวบ้านจึงพร้อมใจกันสร้างศาลเจ้าเล็ก ๆ ขึ้นเพื่อระลึกถึงความดีงามของเธอ ก่อนที่พลังความศรัทธานี้จะค่อย ๆ ขยายกว้างออกไปตามเมืองท่าชายฝั่งของจีนและแพร่หลายไปทั่วโลก

แม้อาคารศาลเจ้าในปัจจุบันจะผ่านการบูรณะและสร้างเพิ่มเติมมาหลายยุคสมัย แต่เกาะเหมยโจวก็ยังคงเป็นศูนย์รวมจิตใจที่ผู้ศรัทธาทั่วโลกเดินทางมาสักการะไม่ขาดสาย โดยเฉพาะช่วงงานเทศกาลประเพณีที่จะมีขบวนแห่สุดยิ่งใหญ่ ทำให้เกาะแห่งนี้เต็มไปด้วยชีวิตชีวาและบรรยากาศอันศักดิ์สิทธิ์

อ่านบทความที่น่าสนใจ: เที่ยวจีนสายมู 10 พิกัดขอพร ครบทั้งเรื่องงาน เงิน และความรัก

เจ้าแม่ทับทิมองค์แรกที่ชาวเรือนับถือ

ทำไมเจ้าแม่ทับทิมถึงเป็นเทพีที่ชาวเรือเคารพนับถือ?

ย้อนกลับไปในอดีต การเดินเรือเป็นเส้นทางสำคัญสำหรับการค้าขายและการเดินทางของชาวจีน แต่การออกทะเลแต่ละครั้งก็เต็มไปด้วยความเสี่ยง ทั้งพายุ คลื่นลมแรง และการเดินทางที่อาจกินเวลานานหลายเดือน ทำให้ชาวประมงและพ่อค้าต่างต้องการที่พึ่งทางใจ และหนึ่งในเทพีที่พวกเขาเคารพนับถือก็คือ เจ้าแม่หม่าโจ้ว ผู้ที่เชื่อกันว่าคอยปกป้องคุ้มครองผู้เดินเรือให้ปลอดภัย

ดังนั้น ก่อนออกเรือ ชาวจีนในหลายชุมชนจึงนิยมไปสักการะเจ้าแม่หม่าโจ้วเพื่อขอให้เดินทางราบรื่น และเมื่อกลับถึงฝั่งอย่างปลอดภัยก็จะมาขอบคุณตามธรรมเนียม จนความเชื่อนี้ค่อย ๆ กลายเป็นส่วนหนึ่งของวิถีชีวิตชาวเรือและพ่อค้าจีน ก่อนจะเดินทางข้ามทะเลไปพร้อมกับผู้คนที่อพยพไปตั้งถิ่นฐานในต่างแดน จนเกิดเป็นศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วตามเมืองท่าสำคัญทั่วเอเชียนั่นเอง

ศาลบรรพชนหม่าโจ้ว เกาะเหมยโจว เมืองผู่เถียน

จากเกาะเหมยโจวสู่ศาลเจ้าแม่ทับทิมทั่วเอเชีย

เมื่อชาวจีนเดินทางออกไปค้าขายและตั้งถิ่นฐานต่างแดน ความเชื่อที่ติดตัวไปด้วยนี้ก็ส่งผลให้ปัจจุบันมีศาลเจ้าหม่าโจ้วในหลายพื้นที่ทั่วเอเชีย โดยแต่ละแห่งมีธรรมเนียมและบรรยากาศแตกต่างกัน เช่น

1. ไต้หวัน ศูนย์กลางเทศกาลหม่าโจ้วที่ยิ่งใหญ่

ไต้หวันเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่มีความศรัทธาต่อเจ้าแม่หม่าโจ้วอย่างมาก โดยเฉพาะ ศาลเจ้าเจิ้นหลาน (Dajia Jenn Lann Temple) ในเขตต้าเจี่ย (Dajia) เมืองไถจง ซึ่งมีขบวนแห่หม่าโจ้วประจำปีที่ใช้เวลา 9 วัน 8 คืน เดินเท้าราว 300 กิโลเมตร โดยมีผู้ศรัทธาจำนวนมากเข้าร่วมเดินทางไปตามเมืองและชุมชนต่าง ๆ

ขบวนแห่นี้ไม่ได้มีแค่พิธีทางศาสนา แต่ยังเต็มไปด้วยเสียงกลอง การแสดงพื้นบ้าน และผู้คนที่ออกมาต้อนรับขบวนตลอดเส้นทาง ถือเป็นหนึ่งในเทศกาลทางวัฒนธรรมที่มีชื่อเสียงของไต้หวัน

2. ฮ่องกง ศรัทธาที่ผูกพันกับชุมชนชาวประมง

ในฮ่องกง เจ้าแม่หม่าโจ้วเป็นที่รู้จักในชื่อ ทินโหว (Tin Hau) ซึ่งหมายถึงพระราชินีแห่งสวรรค์ โดยมีศาลเจ้าทินโหวกระจายอยู่หลายแห่ง ทั้งในย่านเมืองและหมู่บ้านชายฝั่ง

ความเชื่อนี้มีความเกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ของฮ่องกงในฐานะเมืองท่าและชุมชนประมง ผู้คนจึงนิยมมาสักการะเพื่อขอพรเรื่องการเดินทาง ความปลอดภัย และความเป็นสิริมงคล

3. สิงคโปร์และมาเลเซีย ศรัทธาที่เดินทางไปพร้อมชาวจีนโพ้นทะเล

เมื่อชาวจีนจากฝูเจี้ยนและพื้นที่ชายฝั่งอพยพลงมายังเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ พวกเขาก็นำรูปเคารพและประเพณีบูชาหม่าโจ้วมาด้วย

ตัวอย่างที่น่าสนใจคือ วัดเทียนฮกเก็ง (Thian Hock Keng) ในสิงคโปร์ ที่สร้างขึ้นระหว่างปี ค.ศ. 1839–1842 ซึ่งมีความผูกพันกับชุมชนชาวจีนฮกเกี้ยนและประวัติศาสตร์การเดินเรือ ปัจจุบันยังเป็นสถานที่สำคัญที่ช่วยบอกเล่าเรื่องราวของชาวจีนโพ้นทะเลได้เป็นอย่างดี

4. ประเทศไทย ศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วที่ล้ง 1919

สำหรับประเทศไทย ความศรัทธาต่อหม่าโจ้วก็เดินทางมาพร้อมกับชาวจีนที่เข้ามาค้าขายทางเรือเช่นกัน หนึ่งในสถานที่ที่สะท้อนเรื่องราวนี้ได้ชัดเจนคือ ศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วที่ล้ง 1919 บริเวณท่าเรือเก่าฮวยจุ่งล้ง ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งคลองสาน

ศาลเจ้าแห่งนี้มีประวัติเชื่อมโยงกับท่าเรือที่ก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2393 หรือ ค.ศ. 1850 ในอดีตเมื่อเรือสินค้าจากจีนเดินทางมาถึงฝั่งไทย ผู้เดินเรือและพ่อค้าจะมากราบสักการะเจ้าแม่หม่าโจ้ว เพื่อขอบคุณที่เชื่อว่าท่านช่วยคุ้มครองให้เดินทางปลอดภัย และขอพรให้การค้าขายราบรื่น

ความศรัทธาที่สืบทอดต่อกันมาทำให้ศาลเจ้าแห่งนี้กลายเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ชุมชนจีนริมแม่น้ำเจ้าพระยา เชื่อมโยงกับย่านการค้าเก่าอย่างทรงวาดและเยาวราชได้อย่างน่าสนใจ

เจ้าแม่ทับทิมกับเจ้าแม่หม่าโจ้ว เป็นองค์เดียวกันหรือไม่?

เวลาไปศาลเจ้าในไทยมักได้ยินทั้งชื่อ เจ้าแม่ทับทิม และ เจ้าแม่หม่าโจ้ว จนเข้าใจว่าเป็นเทพีองค์เดียวกันทั้งหมด

จริง ๆ แล้วคำว่า เจ้าแม่ทับทิม ในประเทศไทยเป็นชื่อเรียกที่ใช้กับเทพีแห่งสายน้ำหลายองค์ตามความเชื่อของชุมชนชาวจีนแต่ละกลุ่ม โดยหม่าโจ้วหรือเทียนโฮ่วเป็นหนึ่งในเทพีที่ได้รับการเรียกว่าเจ้าแม่ทับทิม แต่บางศาลเจ้าอาจบูชาเทพีองค์อื่น เช่น จุ้ยบ่วยเนี่ย ซึ่งมีประวัติและตำนานแตกต่างกัน

ดังนั้น หากพูดถึงเจ้าแม่ทับทิมองค์แรกบนเกาะเหมยโจวจึงหมายถึงต้นกำเนิดของความศรัทธาต่อ เจ้าแม่หม่าโจ้วโดยเฉพาะ ไม่ได้หมายความว่าศาลเจ้าแม่ทับทิมทุกแห่งในไทยมีต้นกำเนิดเดียวกันทั้งหมด

ไฮไลต์ศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วบนเกาะเหมยโจว

ศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วบนเกาะเหมยโจว มีอะไรน่าสนใจบ้าง?

1. ศาลบรรพชนหม่าโจ้ว (Meizhou Mazu Ancestral Temple)

เริ่มจากศาลเจ้าสำคัญทางตอนเหนือของเกาะ ซึ่งมีประวัติการก่อตั้งตั้งแต่ปี ค.ศ. 987 ภายในมีอาคารแบบจีนดั้งเดิม ซุ้มประตู ศาลหลัก และพื้นที่สำหรับประกอบพิธีกรรม โดยอาคารต่าง ๆ ที่เห็นในปัจจุบันผ่านการบูรณะและก่อสร้างเพิ่มเติมมาแล้วหลายครั้ง

จุดเด่นคือบรรยากาศของผู้ศรัทธาที่เดินทางมาจุดธูปและสักการะ บางช่วงอาจได้เห็นพิธีกรรมตามประเพณี ทำให้การมาเที่ยวที่นี่แตกต่างจากการชมวัดจีนทั่วไป

2. รูปปั้นเจ้าแม่หม่าโจ้วขนาดใหญ่ริมทะเล

อีกหนึ่งแลนด์มาร์กที่ไม่ควรพลาดคือ รูปปั้นหินแกรนิตเจ้าแม่หม่าโจ้วสูง 14.35 เมตร ซึ่งสื่อถึงพื้นที่ของเกาะเหมยโจวราว 14.35 ตารางกิโลเมตร และประกอบขึ้นจากหินแกรนิต 365 ก้อน ตั้งอยู่บนเนินเขาบริเวณศาลเจ้า โดยองค์เจ้าแม่ประทับยืนและหันหน้าออกสู่ท้องทะเล เป็นภาพที่สื่อถึงความเชื่อเรื่องการคุ้มครองผู้เดินเรือได้อย่างชัดเจน

จากบริเวณนี้ยังสามารถชมวิวทะเลและพื้นที่รอบเกาะได้อีกด้วย ใครที่ชอบถ่ายภาพสถาปัตยกรรมและธรรมชาติสามารถเก็บภาพทั้งองค์เจ้าแม่และทิวทัศน์ชายฝั่งไว้ในเฟรมเดียวกัน

3. เทศกาลวันประสูติเจ้าแม่หม่าโจ้ว

หากอยากสัมผัสบรรยากาศความศรัทธาแบบเต็มที่ ลองวางแผนเดินทางให้ตรงกับเทศกาลวันประสูติเจ้าแม่หม่าโจ้ว ซึ่งตรงกับ วันที่ 23 เดือน 3 ตามปฏิทินจันทรคติจีน โดยมักอยู่ในช่วงเดือนเมษายนหรือพฤษภาคมตามปฏิทินสากล นอกจากนี้ยังมีพิธีใหญ่ในวันที่ 9 เดือน 9 ตามจันทรคติ (ราวเดือนตุลาคม) ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นวันที่หลินม่อเหนียงขึ้นสวรรค์

ช่วงเทศกาลจะมีพิธีสักการะ การแสดง และกิจกรรมทางวัฒนธรรมตามกำหนดการของแต่ละปี ทำให้เกาะเหมยโจวคึกคักเป็นพิเศษ แต่หากอยากเดินเที่ยวแบบสบาย ๆ และไม่ชอบคนเยอะ อาจเลือกเดินทางช่วงอื่นแทนได้

ออกเดินทางไปตามรอยศรัทธาที่ประเทศจีนกับ Panda Holiday เรามีโปรแกรมทัวร์จีนให้เลือกหลากหลายเส้นทาง พร้อมจัดการเรื่องที่พัก รถรับส่ง และการเดินทางตามโปรแกรม ให้คุณได้เที่ยวชมสถานที่สำคัญอย่างสะดวกสบาย เลือกดู โปรแกรมทัวร์จีนกับ Panda Holiday แล้วเลือกเส้นทางที่ตรงใจกันได้เลย!

เดินทางไปเกาะเหมยโจวอย่างไร?

เกาะเหมยโจวอยู่ในเมืองผู่เถียน มณฑลฝูเจี้ยน การเดินทางที่สะดวกคือบินไปลงเมืองเซี่ยเหมินหรือฝูโจว แล้วต่อรถไฟความเร็วสูงไปยังสถานีผู่เถียน จากนั้นนั่งรถต่อไปท่าเรือเหวินเจี่ย (Wenjia Port) ราว 1 ชั่วโมง ก่อนนั่งเรือข้ามฟากไปยังเกาะเหมยโจวอีกประมาณ 10–20 นาที โดยค่าบัตรเข้าเกาะรวมค่าเรือไป-กลับอยู่ที่ประมาณ 110–125 หยวนต่อคน ทั้งนี้ ราคาขึ้นอยู่กับประเภทบัตรและอาจมีการเปลี่ยนแปลง

เมื่อเดินทางถึงเกาะแล้ว มีบริการรถรางไฟฟ้าหรือรถแบตเตอรี่รับส่งระหว่างสถานที่สำคัญ ช่วยให้เดินทางไปยังศาลบรรพชนหม่าโจ้วและจุดท่องเที่ยวต่าง ๆ ได้สะดวก โดยเฉพาะครอบครัวที่เดินทางพร้อมผู้สูงอายุหรือเด็กเล็ก ไม่จำเป็นต้องเดินเท้าตลอดเส้นทาง ส่วนผู้ที่วางแผนเดินทางในช่วงเทศกาล แนะนำให้เผื่อเวลารอเรือและตรวจสอบรอบเรือ รวมถึงบริการรถรับส่งบนเกาะล่วงหน้า เนื่องจากอาจมีผู้เดินทางจำนวนมาก

ธรรมเนียมการไหว้สักการะเจ้าแม่ทับทิมจีน

ไหว้เจ้าแม่ทับทิมอย่างไร? ธรรมเนียมที่ควรรู้ก่อนเข้าสักการะ

เมื่อไปถึงศาลเจ้าแม่ทับทิมองค์แรกหรือศาลเจ้าแม่หม่าโจ้ว หลายคนอาจไม่แน่ใจว่าต้องเตรียมของไหว้อะไร หรือควรเริ่มสักการะอย่างไร จริง ๆ แล้วธรรมเนียมของแต่ละศาลเจ้าอาจไม่เหมือนกัน จึงควรดูคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เป็นหลัก

  • แต่งกายสุภาพ เลือกเสื้อผ้าที่เรียบร้อย เหมาะกับการเข้าศาสนสถาน
  • เตรียมของไหว้ตามศรัทธา อาจเป็นผลไม้ ดอกไม้ หรือขนมตามธรรมเนียมของศาลเจ้า ไม่จำเป็นต้องเตรียมของราคาแพง
  • จุดธูปตามข้อกำหนด บางแห่งนิยมใช้ธูป 3 ดอก ถือธูปอธิษฐานถึงเจ้าแม่ จากนั้นนำผลไม้หรือขนมไปวางที่โต๊ะบูชา แล้วกราบ 3 ครั้ง พนมมือให้สูงระดับอก ก้มลงให้หลังตรง แต่ในบางแห่งอาจมีจำนวนหรือวิธีไหว้ต่างกัน ซึ่งควรทำตามป้ายแนะนำ
  • ตั้งจิตอธิษฐาน ผู้ศรัทธานิยมขอพรเรื่องการเดินทางปลอดภัย ความสงบสุขของครอบครัว และความราบรื่นในชีวิต
  • เคารพสถานที่ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่สัมผัสรูปเคารพโดยไม่ได้รับอนุญาต และตรวจสอบก่อนถ่ายภาพภายในศาลเจ้า

เจ้าแม่ทับทิมองค์แรก จากเกาะเหมยโจวสู่ศรัทธาที่เดินทางข้ามทะเล

การได้มาสัมผัสศาลเจ้าแม่ทับทิมองค์แรกบนเกาะเหมยโจวด้วยตัวเอง คือประสบการณ์สายมูและสายประวัติศาสตร์ที่ไม่เหมือนใคร ไม่ว่าคุณจะเลือกเดินทางมาสัมผัสความยิ่งใหญ่ของงานประเพณีช่วงเดือนเมษายน หรือจะมาเดินชิลล์ซึมซับบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์ท่ามกลางลมทะเลเย็นสบายช่วงเดือนตุลาคม เกาะแห่งนี้ก็พร้อมเปลี่ยนการเที่ยวจีนของคุณให้มีความหมายมากกว่าที่เคย

หากอยากเดินทางไปสัมผัสต้นกำเนิดความศรัทธาบนเกาะเหมยโจวแบบสะดวกสบาย ให้ Panda Holiday ช่วยดูแลทริปของคุณ พร้อมบริการรับจัดกรุ๊ปส่วนตัว (Private Group) สำหรับครอบครัวและกลุ่มผู้ศรัทธาที่ต้องการเดินทางแบบเป็นส่วนตัว สามารถออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวให้เหมาะกับความต้องการ พร้อมดูแลครบวงจรตั้งแต่ที่พักระดับ 4–5 ดาว การประสานงานจองตั๋วเรือ รถรับส่งบนเกาะ ไปจนถึงการแนะนำขั้นตอนการไหว้สักการะอย่างถูกต้องโดยไกด์ผู้เชี่ยวชาญ ให้คุณและครอบครัวได้เดินทางตามรอยเจ้าแม่หม่าโจ้วอย่างอุ่นใจและเต็มอิ่มกับประสบการณ์ตลอดทริป

สนใจออกแบบทริปสายมูในมณฑลฝูเจี้ยน สามารถเลือกชมโปรแกรมทัวร์จีนกับ Panda Holiday และสอบถามการจัดกรุ๊ปส่วนตัวได้เลย เพราะเราคุ้มค่า รู้จริง ดีที่สุดสำหรับคุณ

สอบถามโปรแกรมท่องเที่ยวจีน รับจัดกรุ๊ปส่วนตัว และกรุ๊ปวีไอพี

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเจ้าแม่ทับทิมองค์แรก

Q: เจ้าแม่ทับทิมองค์แรกกับเจ้าแม่หม่าโจ้วคือองค์เดียวกันหรือไม่?

A: หากพูดถึงเจ้าแม่ทับทิมที่มีต้นกำเนิดบนเกาะเหมยโจว จะหมายถึงเจ้าแม่หม่าโจ้วหรือเทียนโฮ่ว เทพีแห่งท้องทะเลที่ชาวจีนเคารพนับถือ ซึ่งเป็นองค์เดียวกัน แต่ในประเทศไทยชื่อเจ้าแม่ทับทิม อาจใช้เรียกเทพีองค์อื่นด้วย ขึ้นอยู่กับความเชื่อของแต่ละชุมชน

Q: ไหว้เจ้าแม่ทับทิมต้องเตรียมอะไรบ้าง?

A: ธูป ดอกไม้ ผลไม้ หรือขนมตามกำลังศรัทธาได้ เช่น ส้มและแอปเปิล ส่วนจำนวนธูปและขั้นตอนการกราบไหว้ขึ้นอยู่กับธรรมเนียมของแต่ละศาลเจ้า แนะนำให้ดูป้ายหรือสอบถามเจ้าหน้าที่ก่อนสักการะ

Q: ศาลเจ้าแม่ทับทิมในไทยมีที่ไหนบ้าง?

A: ประเทศไทยมีศาลเจ้าแม่ทับทิมหลายแห่ง โดยเฉพาะในชุมชนชาวจีนทั้งกรุงเทพและจังหวัดชายฝั่ง เช่น ศาลเจ้าแม่หม่าโจ้วที่ล้ง 1919 ย่านคลองสาน กรุงเทพฯ เป็นต้น

Q: เกาะเหมยโจวเดินทางอย่างไร?

A: สามารถเดินทางไปเมืองเซี่ยเหมินหรือฝูโจว แล้วต่อรถยนต์หรือรถไฟไปยังเมืองผู่เถียน มณฑลฝูเจี้ยน จากนั้นเดินทางไปยังท่าเรือเหวินเจี่ยเพื่อนั่งเรือข้ามฟากไปเกาะเหมยโจว โดยใช้เวลาบนเรือประมาณ 10–20 นาที ทั้งนี้ควรเผื่อเวลารอเรือและตรวจสอบรอบเดินทางก่อนออกเดินทางด้วย

Q: เที่ยวเกาะเหมยโจวช่วงไหนดีที่สุด?

A: หากอยากสัมผัสบรรยากาศเทศกาลและพิธีสักการะเจ้าแม่หม่าโจ้ว แนะนำช่วงวันที่ 23 เดือน 3 ตามปฏิทินจันทรคติจีน ซึ่งเป็นวันประสูติของเจ้าแม่ มักตรงกับเดือนเมษายนหรือพฤษภาคมตามปฏิทินสากล แต่ถ้าอยากเดินเที่ยวชมศาลเจ้าและวิวทะเลแบบสบาย ๆ ช่วงตุลาคม–พฤศจิกายนก็น่าสนใจ เพราะอากาศโดยทั่วไปเย็นลง และยังใกล้กับช่วงพิธีวันที่ 9 เดือน 9 ตามจันทรคติด้วย